ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΟΣ

Διαβάζω τα πρόσφατα δημοσιεύματα σχετικά με την απόφαση του Ευρωπαϊκού δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων να καταργηθούν οι σταυροί στις σχολικές αίθουσες της Ιταλίας, όπως λόγου χάρη το άρθρο στα χθεσινά "Νέα", το άρθρο του elawyer, και φυσικά το δελτίο τύπου του ίδιου του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Παρακολουθώ τις συζητήσεις και τις αντιπαραθέσεις σε blogs και σε fora, και συλλογίζομαι πόσο δύσκολο είναι να δει κανείς το προφανές: ότι η ανάρτηση θρησκευτικών συμβόλων συνιστά μεροληψία υπέρ ενός θρησκεύματος, ότι είναι μια δήλωση ισχύος, μια έμμεση επιβολή, κι επομένως περιορίζει την ελευθερία των πολιτών τόσο στην επιλογή θρησκεύματος όσο και στην εκδήλωση των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων.

Όλοι γνωρίζουμε ανθρώπους που ορκίστηκαν στο ευαγγέλιο καταθέτοντας σε δικαστήριο, χωρίς να είναι στην ουσία χριστιανοί, απλά και μόνο για να μην διακινδυνεύσουν την ενδεχόμενη δυσμένεια ενός θρήσκου δικαστή. Πόσο ελεύθεροι μπορούμε να αισθανόμαστε να δηλώσουμε ότι δεν είμαστε χριστιανοί, σε έναν τόπο όπου τα χριστιανικά σύμβολα δεσπόζουν;

Πώς θα επιλέξει ελεύθερα ένα παιδί αν θα έχει θρήσκευμα ή όχι, και αν ναι, ποιο θα είναι αυτό, όσο ο εσταυρωμένος κρέμεται σε περίοπτη θέση πάνω από την έδρα; Πόσο εύκολο νομίζουμε πως είναι να πάρει κανείς μια θέση αντίθετη με την κρατούσα αντίληψη του κοινωνικού συνόλου; Πώς είναι δυνατόν να μην συνειδητοποιεί κανείς ότι τα σύμβολα και τα τελετουργικά ενός θρησκεύματος (σταυροί, εικονίσματα, προσευχές, αγιασμοί), όταν συνδέονται με χώρους όπου προσέρχονται αναγκαστικά όλοι οι πολίτες για εκπλήρωση των υποχρεώσεων ή για διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους (βλέπε σχολεία, δικαστήρια, αστυνομία, στρατός, δημόσιες υπηρεσίες), συνιστούν επιβολή αυτού του θρησκεύματος;

Ω φυσικά, δεν απαγορεύεται να έχεις άλλο θρήσκευμα ή να μην έχεις θρήσκευμα. Ας πάει όμως κάποιος να το πει αυτό παρακαλώ στην κόρη μου, που κάνει τον σταυρό της την ώρα της πρωινής προσευχής στο προαύλιο, επειδή το κάνουν όλα τα παιδάκια, ενώ φαινομενικά κανείς δεν της το δίδαξε ούτε της το επέβαλε. Θα μπορούσε βέβαια να κάθεται μόνη της στην αίθουσα εκείνη την ώρα, ή να στέκεται δίπλα στους άλλους χωρίς να κάνει το σταυρό της. Φανταστείτε όμως σας παρακαλώ ένα εξάχρονο παιδί, στην πρώτη τάξη του δημοτικού, σε έναν κανούριο χώρο, με καινούργια πρόσωπα, με πρωτόγνωρες υποχρεώσεις, να προσπαθεί να προσαρμοστεί σε όλα αυτά, κι από πάνω να χρειάζεται να κάνει και δήλωση θρησκευτικών πεποιθήσεων - γιατί η αποχή από το χριστιανικό τελετουργικό είναι μια ιδεολογική δήλωση. Πώς είναι δυνατόν να αναγκάζουμε τα παιδιά να πάρουν μια τόσο σοβαρή ιδεολογική απόφαση και να σηκώσουν το βάρος της, είτε κάνοντας τον σταυρό τους είτε μη κάνοντάς τον;

Προς τους χριστιανούς που νιώθουν να απειλείται η πίστη τους, έχω να πω ότι θα έπρεπε να χαίρονται στην προοπτική της κατάργησης των συμβόλων στα σχολεία. Μήπως η διατήρηση των συμβόλων θα κάνει τα παιδιά να γίνουν χριστιανοί; Μάλλον το αντίθετο: θα τα διδάξει να προσποιούνται, εκτελώντας μηχανικά κάποιες κινήσεις κι επαναλαμβάνοντας κάποιες φράσεις, όπως κάνει η κόρη μου τώρα, για να ενταχθούν στο σύνολο. Η ουσία της πίστης δεν διδάσκεται μέσα από τυπικά τελετουργικά. Όσοι νοιάζονται αληθινά για την χριστιανική πίστη, θα πρέπει να θέλουν να καταργηθούν οι σταυροί από τα σχολεία, και η προσευχή, και η κατήχηση που ευφημιστικά λέγεται "μάθημα θρησκευτικών".

Κι εμείς οι ανόητοι, ενώ είμαστε όλοι πολίτες αυτού του τόπου, χωριζόμαστε σε στρατόπεδα "χριστιανών" και "λοιπών" και τσακωνόμαστε για το αν θα μείνει κρεμασμένο το σύμβολό "τους", χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι το σύμβολο αυτό είναι μια δαμόκλειος σπάθη πάνω από τα κεφάλια ΟΛΩΝ ΜΑΣ.

Ας κάνουμε όλοι μαζί τον τόπο μας έναν τόπο ελεύθερο, όπου κανείς δεν θα χρειάζεται να σταυροκοπιέται μηχανικά ούτε να ορκίζεται προσποιητά προκειμένου να ενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο.

Έχει ιδρυθεί στο facebook ομάδα με τίτλο "Να αφαιρεθούν τα θρησκευτικά σύμβολα από σχολεία και δημόσιες υπηρεσίες". Τόσο εκεί, όσο και στο forum "Αθεϊα" έχω ανοίξει συζήτηση όπου προτείνω την συλλογή υπογραφών με αίτημα την κατάργηση των θρησκευτικών συμβόλων στους παραπάνω χώρους. Αν υπάρξει αρκετό ενδιαφέρον, μπορούμε να το ξεκινήσουμε. Ίσως να μην πετύχουμε την άμεση κατάργηση των θρησκευτικών συμβόλων, τουλάχιστον όμως θα ακουστούν οι φωνές των πολιτών που είναι υπέρ της κατάργησης.

Μια άλλη δράση που θα μπορούσε να γίνει, θα ήταν μια καταγγελία στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για το συγκεκριμένο θέμα από μέρους ενός γονέα, όπως έγινε στην Ιταλία. Σκέφτηκα να το κάνω εγώ, αλλά ανησυχώ για τις τυχόν αντιπαραθέσεις με τους παράγοντες του σχολείου, δεδομένου ότι η καταγγελία θα είναι επώνυμη και θα αφορά το συγκεκριμένο σχολείο. Αν το παιδί μου ήταν στην έκτη τάξη, δεν θα με απασχολούσε τόσο, γιατί την επόμενη χρονιά θα έφευγε από εκεί. Αλλά είναι στην πρώτη, έχουμε μπροστά μας άλλα πέντε χρόνια, και δεν ξέρω αν θα άντεχα την ενδεχόμενη δυσαρέσκεια διευθυντών και γονιών. Αν κάποιος άλλος θέλει να το ξεκινήσει, με τις ευλογίες μου.

---

EDIT 13-11-2009: Ευτυχώς ήδη γίνονται κάποιες κινήσεις.
Διαβάστε το ενδιαφέρον άρθρο του elawyer "απομάκρυνση θρησκευτικών συμβόλων από δικαστικές αίθουσες" καθώς και το γενικότερου ενδιαφέροντος ""Ανθρώπινα δικαιώματα και συντηρητικό ακροατήριο".

ΜΕ ΕΝΑ ΣΜΠΑΡΟ ΔΥΟ ΤΡΥΓΟΝΙΑ

Μια που πιάσαμε τα κοινωνικά, ας αναφέρουμε δύο ακόμη οργανώσεις που απλώνουν το χέρι τους στους ανθρώπους της διπλανής πόρτας ή του διπλανού πεζοδρομίου:

Το ΞΕΜΠΛΟΓΚΑΡΙΣΜΑ οργανώνει το καθιερωμένο πλέον χριστουγεννιάτικο παζάρι του το Σάββατο 28 Νοεμβρίου στο Cabaret Voltaire, Μαραθώνος 30 Μεταξουργείο. Τα έσοδα θα διατεθούν για να βοηθήσουν τις γυναίκες που μένουν στις φυλακές της Θήβας. Μεταξύ άλλων θα πωλούνται και αντικείμενα κατασκευασμένα από τις ίδιες τις φυλακισμένες.

Μπορείτε κι εσείς να βοηθήσετε προσφέροντας αντικείμενα προς πώληση (διακοσμητικά αντικείμενα, βιβλία, ρούχα σε καλή κατάσταση), και φυσικά να ψωνίσετε από τις 12 το μεσημέρι ως τις 8 το βράδυ, να παρακολουθήσετε παράσταση καραγκιόζη στης 5:30, να ακούσετε ινδική μουσική 8 με 12 το βράδυ, και να διασκεδάσετε στο πάρτυ που θα ακολουθήσει μετά τα μεσάνυχτα.



Και πάμε στο δεύτερο τρυγόνι μας.

Παρευρέθηκα για λίγη ώρα στη συνάντηση των μελών της ομάδας Ξεμπλογκάρισμα στις 24 του μήνα, όπου μεταξύ άλλων γνώρισα έναν από τους εθελοντές της ομάδας ΔΡΟΜΟΙ ΖΩΗΣ. Η οργάνωση αυτή συμπαραστέκεται σε παιδιά που ζουν σε συνθήκες κοινωνικής περιθωριοποίησης. Έχει την έδρα της στο Γκάζι, και αν κατάλαβα σωστά, έχει δράση παρόμοια με εκείνη του Κέντρου Συμπαράστασης Παιδιού και Οικογένειας, που βρίσκεται στο Μεταξουργείο, και για το οποίο μίλησα στην προηγούμενη ανάρτησή μου. Οι δυο οργανώσεις δρουν παράλληλα και κατά κάποιον τρόπο αλληλοσυμπληρώνονται.

Δεν είχα την ευκαιρία να γνωρίσω ακόμη από κοντά τους Δρόμους Ζωής. Πιστεύω ωστοσο ότι αξίζει να στηρίξει κανείς μια τέτοια προσπάθεια με όποιον τρόπο μπορεί.

Τρέφω ιδιαίτερη εκτίμηση για όσους ανθρώπους αναλαμβάνουν δράση για τα προβλήματα που βρίσκονται όχι στην άλλη άκρη του κόσμου, αλλά δίπλα τους. Είμαι μέλος σε αρκετές περιβαλλοντικές οργανώσεις και ομολογώ ότι δίνω με μεγαλύτερη χαρά τον οβολό μου στον Αρχέλωνα και στην ΜΟΜ παρά στην Greenpeace και στην WWF, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υποτιμώ την σημασία της δεύτερης. Όμως μου φαίνεται προτιμότερο να βοηθήσουμε τις χελώνες που είναι δίπλα μας πριν ασχοληθούμε με τις φάλαινες στην Ιαπωνία, και προσιτότερο να βοηθήσουμε τις φώκιες του Αιγαίου παρά εκείνες της Γροιλανδίας.

Καλό να σώσουμε τον κόσμο, καλύτερο όμως να σώσουμε τον γείτονα. Αν μη τι άλλο, το δεύτερο είναι στο χέρι μας, και έχει άμεσο αντίκτυπο στη ζωή μας.

ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ

Τις προάλλες επισκέφτηκα για δεύτερη φορά το Κέντρο Συμπαράστασης Παιδιού και Οικογένειας, για το οποίο είχα γράψει και παλιότερα στην ανάρτησή μου με τίτλο "παιδιά της διπλανής πόρτας".

Αυτή τη φορά είχα τη χαρά να γνωρίσω την κυρία Μυρτώ Λεμού, την ιδρύτρια του κέντρου, και να μιλήσω λίγο μαζί της. Πληροφορήθηκα ότι αυτήν την εποχή οι ανάγκες του κέντρου αφορούν κυρίως τα σχολικά είδη, όπως είναι φυσικό. Γίνεται προσπάθεια να μπορούν όλα τα παιδιά να παρακολουθούν τα μαθήματα του σχολείου, και για τούτο χρειάζονται και τον απαραίτητο εξοπλισμό, τον τόσο αυτονόητο στις μεσοαστικές οικογένειες και τόσο δυσπρόσιτο στις οικογένειες που ζουν ουσιαστικά στον δρόμο.

Πληροφορήθηκα επίσης την ύπαρξη της ιστοσελίδας του κέντρου, όπου μπορείτε να ενημερωθείτε και να έρθετε απευθείας σε επαφή με τους υπεύθυνους για να στείλετε την προσφορά ή την δωρεά σας.

Για τα παιδιά που περνούν κάθε μέρα δίπλα μας αόρατα.

ΚΙ ΑΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΘΕΟΣ;

Πολλοί έχουν την εντύπωση πως αν τεκμηριωθεί η ύπαρξη θεού η αθεΐα θα αποδειχθεί πλάνη (και οι άθεοι θα φάνε τα καπέλα τους, θα πέσουν συντετριμμένοι στα γόνατα και θα λατρέψουν τον παντοδύναμο θεό).

Πρόκειται για τεράστια παρεξήγηση. Η απόδειξη της ύπαρξης θεού είναι ακριβώς αυτό που ζητούν οι άθεοι, σε αντίθεση με τους πιστούς, που δέχονται την ύπαρξη θεού χωρίς αποδείξεις. Μιλώ βεβαίως για φυσικές αποδείξεις, για τεκμήρια επαληθεύσιμα μέσω των αισθήσεων και της λογικής. Είναι φανερό ότι οι αρχαίοι μύθοι δεν συνιστούν αποδείξεις, όπως δεν συνιστά απόδειξη και το υποκειμενικό εσωτερικό βίωμα του καθενός.

Η παρεξήγηση συνίσταται στο εξής: επικρατεί η αντίληψη, ακόμη και στους αθεϊστικούς κύκλους, ότι η αθεΐα είναι άρνηση της ύπαρξης του θεού. Αυτό ενδεχομένως να ισχύει για μια μικρή μερίδα ανθρώπων που αυτοχαρακτηρίζονται άθεοι. Η μεγάλη πλειοψηφία των σύγχρονων άθεων όμως δεν αρνούνται την ύπαρξη του θεού: αρνούνται απλώς να την δεχτούν χωρίς αποδείξεις. Υπό αυτήν την έννοια, αθεΐα είναι η άρνηση της πίστης.

Η παρεξήγηση του "αγνωστικισμού"

Η παρεξήγηση αυτή οδηγεί πάρα πολλούς ανθρώπους να δηλώσουν αγνωστικιστές και όχι άθεοι, νομίζοντας ότι αγνωστικιστής είναι αυτός που ομολογεί ότι δεν γνωρίζει αν υπάρχει θεός, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις ούτε για την ύπαρξη ούτε για την ανυπαρξία του. Αν όμως το ζητούμενο για την αποδοχή της ύπαρξης θεού είναι οι αποδείξεις, τότε ήδη έχουμε εγκαταλείψει την πίστη, ήδη έχουμε απορρίψει την ομολογιακή αποδοχή της ύπαρξης θεού, ήδη έχουμε πάψει να είμαστε ένθεοι - επομένως είμαστε ήδη άθεοι. Αυτούς τους αγνωστικιστές εγώ προσωπικά τους θεωρώ άθεους, δεδομένου ότι δεν έχουν πίστη στον θεό, αλλά ζητούν κι αυτοί αποδείξεις για να δεχτούν την ύπαρξή του.

Το έχω πει και θα το ξαναπώ: αθεΐα δεν είναι η βεβαιότητα ανυπαρξίας θεού, αθεΐα είναι η απουσία πίστης.

Ο όρος αγνωστικισμός πλάστηκε από τον Τόμας Χάξλεϋ για να δηλώσει την πεποίθηση ότι ορισμένες περιοχές της γνώσης ενδεχομένως να είναι απροσπέλαστες στον ανθρώπινο νου, σε αντίθεση με τον γνωστικισμό, που τρέφει την πεποίθηση ότι η ουσιαστική γνώση προέρχεται από εσωτερικές αποκαλυπτικές εμπειρίες.

Αγνωστικιστής λοιπόν δεν είναι αυτός που περιμένει αποδείξεις για να δεχτεί την ύπαρξη θεού, αλλά αυτός που πιστεύει (ώπα! να πάλι αυτή η λέξη) ότι η ύπαρξη του θεού δεν μπορεί να γνωσθεί, ότι δεν μπορούμε ποτέ να μάθουμε αν υπάρχει θεός ή όχι. Η άποψη του αγνωστικισμού είναι ότι υπάρχουν ορισμένα θέματα που βρίσκονται έξω από την σφαίρα της ανθρώπινης γνώσης, ορισμένα θέματα που ποτέ δεν θα μπορέσουμε να γνωρίσουμε.

Αυτή η άποψη, όμως, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται πολύ πιο κοντά στον θεϊσμό παρά στην αθεΐα. Πρώτα απ’ όλα, προϋποθέτει ένα βαθμό πίστης – όχι στον θεό, αλλά σε μια αστήρικτη πεποίθηση. Δεν συντρέχει λόγος να υποθέσουμε ότι υπάρχουν κάποια αντικείμενα που δεν μπορούν να γίνουν ποτέ γνωστά. Ήδη αυτή η υπόθεση όζει επιρροή θρησκευτικής πίστης. Ακόμη όμως κι αν διατυπώσουμε μια τέτοια υπόθεση, δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για την βεβαιότητά της. Θα πρέπει να αναζητήσουμε στοιχεία να την στηρίξουν, τεκμήρια, επιχειρήματα. Δεχόμενοι ότι ισχύει η υπόθεσή μας χωρίς να έχουμε βρει τέτοια στοιχεία, στην ουσία έχουμε ήδη καταφύγει στην πίστη: αν όχι πίστη στο θεό, τουλάχιστον πίστη στο μεταφυσικό.

Όπως και ο θεϊσμός, έτσι και ο αγνωστικισμός αναγνωρίζει ότι υπάρχουν πράγματα πάνω από τον άνθρωπο, πέρα από τον άνθρωπο, πράγματα ανώτερα και απροσπέλαστα. Ο θεϊσμός δέχεται ότι μπορούμε να τα γνωρίσουμε μόνο με εσωτερικά βιώματα, ο αγνωστικισμός λέει ότι δεν μπορούμε να τα γνωρίσουμε. Αυτή η τοποθέτηση όμως, στερούμενη λογικής στήριξης, δεν απέχει πολύ από την θρησκευτικότητα. Οπωσδήποτε απέχει πολύ λιγότερο από την θρησκευτικότητα παρά από την αθεΐα.

Η παρεξήγηση του "σκληροπυρηνικού αθεϊσμού"

Η απόλυτη άρνηση της ύπαρξης θεού, από την άλλη, στην ουσία προϋποθέτει πίστη: πώς αλλιώς μπορεί να είναι κανείς απόλυτα βέβαιος για την ανυπαρξία του; Αυτό το είδος αθεΐας, κατά τη γνώμη μου, σιγοντάρει την πίστη και πολώνει τις συζητήσεις. Είναι εμφανώς αδύνατον να γνωρίζουμε με βεβαιότητα την ανυπαρξία θεού. Μπορούμε να πούμε ότι οι πιθανότητες ύπαρξής του είναι απειροελάχιστες, δεν μπορούμε όμως να πούμε ότι είναι μηδενικές. Διατυπώνοντας μια τέτοια βεβαιότητα, δεν διαφέρουμε πολύ από τους θρήσκους, που δηλώνουν βέβαιοι για την ύπαρξη θεού ενώ είναι εμφανώς αδύνατον να γνωρίζουν κάτι τέτοιο.

Πολλοί κατηγορούν τους άθεους ότι έχουν ιδρύσει μια νέα θρησκεία, την θρησκεία της αθεΐας. Στην περίπτωση των άθεων αυτού του τύπου, έχουν δίκιο: η χωρίς αποδείξεις πίστη είναι χαρακτηριστικό της θρησκείας.

Οι άνθρωποι που αρνούνται αδιαπραγμάτευτα την ύπαρξη θεού κατά κανόνα θεωρούν τους εαυτούς τους «πραγματικούς» άθεους, τους πιο γνήσιους εκπροσώπους της αθεΐας. Κατά τη γνώμη μου ισχύει ακριβώς το αντίθετο: η θέση τους απέχει παρασάγγας από αυτό που εγώ εννοώ ως αθεΐα, διότι προϋποθέτει πίστη. Η αθεΐα όπως την εννοώ εγώ προϋποθέτει σκεπτικισμό και αμφισβήτηση.

Η παρεξήγηση του θεϊσμού

Σε συζητήσεις με θεϊστές, όταν λέω ότι δεν βλέπω καμμία απόδειξη για την ύπαρξη θεού, συχνά ακούω την προτροπή να «κοιτάξω με τα μάτια της καρδιάς μου». Η πρόταση αυτή προφανώς είναι μεταφορική: η καρδιά δεν έχει μάτια. Η παρεξήγηση ξεκινά από την επίσης μεταφορική δήλωση «δεν βλέπω καμμία απόδειξη για την ύπαρξη θεού». Όταν λέω βλέπω, στην περίπτωση αυτή, εννοώ προφανώς «αντιλαμβάνομαι». Υπό την έννοια αυτή και ο θεϊστής που προτρέπει να «κοιτάξω» με τα μάτια της καρδιάς στην πραγματικότητα προτρέπει να αντιληφθώ τον κόσμο με κάποιο άλλο μέσον από αυτό που χρησιμοποιώ.

Και ποιο είναι το μέσον που χρησιμοποιώ για να αντιληφθώ τον κόσμο; Μα φυσικά ο νους, το μυαλό μου. Ποια είναι λοιπόν τα «μάτια της καρδιάς» που με προτρέπει ο θρήσκος να χρησιμοποιήσω; Θα συμφωνήσουμε, νομίζω, ότι είναι το συναίσθημα. Όπως όλοι ξέρουμε, η λέξη «καρδιά» χρησιμοποιείται στην καθομιλουμένη για να δηλώσει το συναίσθημα.

Πείτε μου όμως, αγαπητοί μου, θεϊστές και μη: σας φαίνεται εύστοχο να επιχειρήσετε να αντιληφθείτε τον κόσμο με το συναίσθημα; Το συναίσθημα είναι υπέροχο και απαραίτητο όταν πρόκειται να σχετιστούμε με τους συνανθρώπους μας. Μάλιστα στην περίπτωση αυτή θα ήταν τελείως άστοχο να επιχειρήσουμε να χρησιμοποιήσουμε την λογική. Το συναίσθημα είναι χρήσιμο επίσης όταν σχετιζόμαστε με το ευρύτερο περιβάλλον μας. Τρέφουμε αισθήματα για την οικογένειά μας, για τους φίλους μας, για τα κατοικίδιά μας, για την φύση. Αγαπάμε το παιδί μας αλλά και ένα όμορφο τοπίο και θέλουμε να τα φροντίσουμε να τα προστατέψουμε.

Προσοχή όμως: χρησιμοποιούμε το συναίσθημα για να σχετιστούμε, αλλά δεν το χρησιμοποιούμε για να αντιληφθούμε τον κόσμο. Δεν διαπιστώνουμε την ύπαρξη του ενός φίλου μας με το συναίσθημα. Την διαπιστώνουμε με τις αισθήσεις και με την λογική μας, όπως διαπιστώνουμε την ύπαρξη όλων των πραγμάτων. Από τη στιγμή που είναι υπαρκτός, τότε σχετιζόμαστε συναισθηματικά μαζί του. Η ύπαρξη του φίλου μας μπορεί να διαπιστωθεί και από άλλους ανθρώπους, ακόμη και από όσους δεν τον αγαπούν όπως εμείς. Μπορεί να τεκμηριωθεί με φωτογραφίες και άλλα φυσικά μέσα, μπορεί να επιβεβαιωθεί. Αν σχετιστούμε συναισθηματικά με ένα ανύπαρκτο πρόσωπο το οποίο μόνον εμείς αντιλαμβανόμαστε, τότε θεωρούμαστε ψυχοπαθείς και μας παρέχεται θεραπεία.

Αυτό ακριβώς, όμως, είναι που μας προτρέπουν οι θεϊστές να κάνουμε: να σχετιστούμε συναισθηματικά με ένα ον του οποίου την ύπαρξη δεν μπορούμε να διαπιστώσουμε. Μας προτρέπουν να διαπιστώσουμε την ύπαρξη του θεού με το συναίσθημα – κάτι πρακτικά αδύνατον. Το συναίσθημα δεν προορίζεται για να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Τη δουλειά αυτή την κάνει η λογική, με επεξεργασία των δεδομένων που της παρέχουν οι αισθήσεις μας.

Η πραγματική αθεΐα

Η διαφορά ένθεου και άθεου, επομένως, δεν είναι ότι ο πρώτος «συντάσσεται με τον θεό» ενώ ο δεύτερος «αποτάσσεται τον θεό». Τι νόημα έχει να αποταχθείς ένα πλάσμα που θεωρείς ανύπαρκτο; Η διαφορά είναι ότι ο ένθεος δέχεται την ύπαρξη θεού χωρίς αποδείξεις, επιλέγει δηλαδή την πίστη, ενώ ο άθεος δέχεται μόνον όσα μπορούν να αποδειχθούν, επιλέγει την γνώση.

Η ύπαρξη ή μη θεού, επομένως, όπως το αντιλαμβάνομαι εγώ, στην ουσία δεν σημαίνει τίποτα για την υπόθεση της αθεΐας. Το ζητούμενο από τη σκοπιά της αθεΐας δεν είναι να αποδειχθεί ότι δεν υπάρχει θεός, αλλά να προσεγγίσουμε την έννοια του θεού όπως προσεγγίζουμε κάθε άλλη έννοια, κάθε αντικείμενο προς μελέτη: με σκεπτικισμό και λογική σκέψη.

Αν υπάρχει θεός, επομένως, και η ύπαρξή του αποδειχθεί, οι σκεπτικιστές άθεοι δεν θα αλλάξουν άποψη. Δεν θα γίνουν πιστοί εν μία νυκτί. Όπως ακριβώς δεν πιστεύω ότι η γη είναι σφαιρική αλλά απλώς το δέχομαι επειδή έχει τεκμηριωθεί, έτσι ακριβώς δεν δέχομαι την ύπαρξη θεού εφόσον δεν είναι τεκμηριωμένη, και θα την δεχθώ αν τεκμηριωθεί. Δεν θα πιστέψω: θα γνωρίσω. Δεν θα αρχίσω αίφνης να κάνω τεμενάδες, να ψέλνω και να λιβανίζω: ενδεχομένως θα θαυμάσω, όπως θαυμάζω όλα τα φυσικά φαινόμενα, αλλά τίποτε παραπάνω.

Και όπως ακριβώς αν αποδειχθεί ότι η γη τελικά είναι κωνική θα το δεχτώ με βάση τα τεκμήρια χωρίς κανένα πρόβλημα, έτσι κι αν αποδειχθεί τελικά ότι ο θεός δεν υπάρχει πάλι θα το δεχτώ ασκαρδαμυκτί χωρίς αυτό να σημαίνει τίποτε για την προσωπική ζωή μου ούτε για την κοσμοθεωρία μου. Το βασικό ζητούμενο για μένα, ξαναλέω, δεν είναι να μην υπάρχει θεός. Το ίδιο μου κάνει αν υπάρχει κι αν δεν υπάρχει. Το βασικό ζητούμενο είναι να γνωρίζω τι υπάρχει και να μην καταφεύγω σε μύθους και παρηγορίες όταν αδυνατώ να γνωρίσω.

Εμείς οι άθεοι χαιρόμαστε να γνωρίζουμε κάθε όψη του κόσμου όπου ζούμε.

Αν υπάρχει θεός, θα χαρούμε πολύ να τον γνωρίσουμε.

ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΑ

Είπα να αντισταθώ στον πειρασμό, αλλά δε βαριέσαι... οι πειρασμοί είναι για να υποκύπτουμε. Ιδού λοιπόν δυο ωραίες προεκλογικές φωτογραφίες, για να προετοιμάζεστε ψυχολογικά για την επόμενη τετραετία.



Η απόλυτη επιλογή για της εκλογές:

Γεωργοκώστας Καρανδρέου.

ΤΣΑΝΤΟΡ ΚΑΙ ΣΤΡΙΝΓΚ

Προχτές πήγα με μια φίλη μου στις "νύχτες πρεμιέρας" και είδα την ιρανική ταινία "About Elly". Ενώ η πλοκή εξελισσόταν, παρακολουθούσα τους πρωταγωνιστές και δεν μπόρεσα να μην παρατηρήσω πόσο πολύ μοιάζουν οι ιρανοί με εμάς τους έλληνες.

Μιλούσαν αδιάκοπα, διέκοπταν ο ένας τον άλλον, γελούσαν δυνατά, έκαναν φασαρία, έκαναν χαβαλέ, δούλευαν ο ένας τον άλλον, τσακώνονταν και φίλιωναν δέκα φορές στο λεπτό, τραγουδούσαν με την παραμικρή αφορμή, κουτσομπόλευαν αδιάντροπα, προξένευαν μεταξύ τους ανθρώπους που διόλου δεν ήθελαν να προξενευτούν, κυκλοφορούσαν όλοι με ένα κινητό κολλημένο στο χέρι. Χόρευαν τα ίδια τσιφτετέλια με εμάς, έπαιζαν παντομίμα με ταινίες και μπητς βόλεϋ, κυνηγούσαν τα παιδιά στην παραλία φωνάζοντας "κακομοίρη μου, έτσι και πνιγείς θα σε σκοτώσω!".

Καθώς έβλεπα τις γυναίκες να φορούν με απόλυτη φυσικότητα την μαντήλα τους πάνω από τα μοντέρνα τζην παντελόνια και πουκάμισα, οδηγωντας τζιπ και στέλνοντας μηνύματα με τα κινητά τους, θυμήθηκα όλη τη φασαρία που κάνουμε εμείς οι προοδευτικοί και πολιτισμένοι δυτικοί για τις αναχρονιστικές και οπισθοδρομικές συνήθειες των μουσουλμάνων. Θυμήθηκα το σούσουρο που έγινε στην Γαλλία για εκείνη την μαθήτρια στην οποία απαγορεύτηκε να φορά την μαντήλα στο μάθημα, και όλη την παρεπόμενη συζήτηση: θα πρέπει άραγε να σεβαστούμε τα πατροπαράδοτα θρησκευτικά έθιμα ενός λαού, ή θα πρέπει να σεβαστούμε πρώτα τα ανθρώπινα δικαιώματα, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και η ισότητα ανδρών και γυναικών; Είναι όντως η μαντήλα ένα αποτρόπαιο σύμβολο καταπίεσης και υποταγής της γυναίκας στον άνδρα, και άρα εξοβελισταία από τις πολιτισμένες χώρες;

Προφανώς και είναι σύμβολο καταπίεσης η μαντήλα. Συμφωνώ ότι οφείλουμε να την καταργήσουμε. Συμφωνώ και υπερθεματίζω: μια που καταργούμε τα σύμβολα καταπίεσης, και μάλιστα τα σύμβολα σεξουαλικής καταπίεσης, οφείλουμε να είμαστε συνεπείς και να τα καταργήσουμε όλα, όχι μόνο την μαντήλα.

Στρέψε το κεφάλι σου προς τα κάτω για μια στιγμή, φίλε αναγνώστη. Τι βλέπεις; Ένα μπλουζάκι, ίσως; Ένα πουκάμισο; Κάτω από αυτό, αν είσαι γυναίκα, ίσως βρίσκεται και ένας στηθόδεσμος. Πιο χαμηλά, το σώμα σου καλύπτει ένα παντελόνι ή μια φούστα, ενώ μέσα από αυτό τα απόκρυφά σου προστατεύονται διπλά, χάρη στο εσώρουχο.

Τι είναι όλα αυτά αν όχι σύμβολα καταπίεσης της σεξουαλικότητας;

Τι νόημα έχουν τα ρούχα αν όχι να μας περιορίζουν και να μας ελέγχουν;

Τι θέση έχουν αυτά τα καλύμματα σε μια απελευθερωμένη κοινωνία;

Το να βγεις σε κοινή θέα χωρίς ρούχα δεν είναι απλώς κατακριτέο: είναι παράνομο. Μια γνωστή μου καταδικάστηκε σε πρόστιμο επειδή έκανε μπάνιο γυμνή σε μια παραλία σχετικά έρημη (συγκεκριμένα, ήταν τελείως μόνη της, μέχρι που ήρθε μια άλλη κυρία, από όλη την έρημη παραλία επέλεξε να καθήσει κοντά στην γνωστή μου, να νιώσει προσβεβλημένη από την γύμνια της και να αρχίσει να της κάνει κήρυγμα επειδή δεν φορούσε μαγιό, με αποτέλεσμα να λογοφέρουνε και να καταλήξουνε σε μηνύσεις). Αν φορούσε έστω κι ένα στρινγκ, θα ήταν νομότυπη και θα μπορούσε να κυκλοφορεί ελεύθερα.

Το ανθρώπινο δικαίωμά της σεξουαλικής ελευθερίας καταπατάται καθημερινά από όλους μας χωρίς δεύτερη σκέψη. Το θεωρούμε φυσικό. Κατά πάσα πιθανότητα η σκέψη να βγάλουμε όλα μας τα ρούχα ή να τα βγάλουν οι άλλοι γύρω μας μάς είναι ενοχλητική, ίσως ακόμη και τρομακτική. Η ιδέα να έχουμε σεξουαλική επαφή σε κοινή θέα μας προκαλεί ντροπή, θυμηδία, ίσως και φόβο. Η σκέψη να ουρήσουμε ή να αφοδεύσουμε δημόσια - όχι στη μέση του δρόμου, βέβαια, αλλά σε έναν χώρο κατάλληλο μεν αλλά εκτεθειμένο στα βλέμματα άλλων - μας απωθεί. Νομίζουμε ότι κάτι τέτοιο είναι αηδιαστικό και απρεπές, ενώ στην πραγματικότητα είναι απλώς μια ιδέα μέσα στο μυαλό μας, όπως μας δείχνει αριστοτεχνικά ο Λουίς Μπουνιουέλ.

Και όμως, γιατί δεν θα μπορούσε ένα ζευγάρι που νιώθει έλξη σε μια συγκέντρωση να αποσυρθεί σε μια γωνιά και να κάνει έρωτα, χωρίς αυτό να προκαλεί το κοινό αίσθημα; Μήπως γιατί θα ήθελαν όλοι να κάνουν το ίδιο; Δεν νομίζω. Αν η πρακτική αυτή ήταν αρκετά συνηθισμένη, θα περνούσε σχεδόν απαρατήρητη. Ίσως ορισμένοι να παρασύρονταν και να τους μιμούνταν, άλλοι πάλι όχι - όπως περίπου όταν κάποιοι σηκώνονται να χορέψουν σε ένα πάρτυ. Αλλά και όλοι να το έκαναν, τι θα πείραζε;

Ενδεχομένως η χρήση ρούχων στους δημοσιους χώρους να είναι πρακτική (ιδίως τον χειμώνα!). Για ποιον λόγο όμως θα πρέπει να είναι και υποχρεωτική; Και όχι απλώς υποχρεωτική με την έννοια του κοινωνικού εθίμου, αλλά και νομικά επιβεβλημένη;

Πολύ φοβάμαι, αγαπητοί μου, ότι όλοι μας φοράμε κάποιο σύμβολο καταπίεσης. Είτε λέγεται τσαντόρ, είτε μαντήλα, είτε στρινγκ.

Σημείωση:
Προφανώς υπάρχει μια σημαντική ειδοποιός διαφορά μεταξύ μαντήλας και (εσω)ρούχων: η μαντήλα (όπως και το τσαντόρ και η μπούρκα) φοριέται μόνο από γυναίκες και συμβολίζει τον έλεγχο της γυναικείας σεξουαλικότητας από τους άντρες. Έχουμε επομένως θέμα σεξισμού, και για τούτο επείγει να λυθεί πριν λυθεί το θέμα των ρούχων (έχουμε καιρό γι' αυτό αργότερα!)

"ΟΙΚΟΘΕΝ"

Ρέκβιεμ για τα όμορφα πράγματα που χάνονται

Επιστρέφοντας από τις καλοκαιρινές μας διακοπές στην Μεσσηνία και αναζητώντας τόπον αναψύξεως πάνω στον αυτοκινητόδρομο, ακολουθήσαμε την κατεύθυνση που μας υπέδειξε μια πινακίδα με την ένδειξη "παραδοσιακά προϊόντα". Δεν περιμέναμε τίποτε περισσότερο από τα συνηθισμένα σκονισμένα καφεστιατόρια - σουπερμάρκετ που καλύπτουν διεκπεραιωτικά τις βασικές ανάγκες των ταξιδιωτών.

Ήδη από το εξωτερικό του το κατάστημα προμηνυόταν διαφορετικό από τα συνηθισμένα. Η ξύλινη επιγραφή "Οίκοθεν - παντοπωλείον", γραμμένη στο χέρι, ανάμεσα σε πυκνούς θάμνους, κάτω από τα κεραμίδια και πάνω από την πέτρινη σκάλα, δίνει το στίγμα του χώρου. Ενός χώρου πραγματικά ξεχωριστού, κλάσεις ανώτερου όχι μόνο από όλα τα παρόδια καταστήματα εξυπηρέτησης ταξιδιωτών, αλλά και από πολλά άλλα μαγαζιά.


Παντού επικρατεί καλό γούστο, καλαισθησία και μεράκι. Οι επισκέπτες απολαμβάνουν μερακλίδικο καφεδάκι, πεντανόστιμες πίτες και γλυκά του κουταλιού στα ζωγραφισμένα τραπεζάκια καφενείου, ψωνίζουν τοπικά προϊόντα άριστης ποιότητας, τόσο συμβατικά όσο και βιοκαλλιεργημένα, ξεφυλλίζουν τα πολυάριθμα βιβλία στις δύο βιβλιοθήκες που βρίσκονται στη βεράντα και στο εστιατόριο.

Πολλές κατοικημένες χελιδονοφωλιές στολίζουν τα δοκάρια της βεράντας. Παραδοσιακά έπιπλα και αντικείμενα κοσμούν το εστιατόριο που θυμίζει λαογραφικό μουσείο.

Μια τζαμαρία με φυτά εσωτερικού χώρου παρεμβάλλεται ανάμεσα στο εστιατόριο και την τουαλέτα, μια τουαλέτα που αξίζει εύφημο μνεία, τόσο για την άψογη καθαριότητα και άνεση που παρέχει, όσο και για την καλαισθησία της.


Απολαύσαμε την σύντομη παραμονή μας εκεί, ψωνίσαμε εξαιρετικά χωριάτικα λουκάνικα και πίτες, συγχαρήκαμε την κυρία στο ταμείο για τον όμορφο και φιλόξενο χώρο, για να πληροφορηθούμε προς μεγάλη μας έκπληξη και λύπη ότι το κτίριο πρόκειται να κατεδαφιστεί τέλη Σεπτεμβρίου, εξ αιτίας της διαπλάτυνσης του αυτοκινητόδρομου. Στον νέο δρόμο θα υπάρχουν αντίστοιχα παρόδια καταστήματα, αλλά η άδεια κατασκευής και εκμετάλλευσής τους έχει δοθεί σε μεγάλη εργολαβική εταιρεία. Μπορείτε να φανταστείτε τι μορφή θα έχει το νέο κατάστημα: ένα απρόσωπο μοντέρνο φαστφουντάδικο, από αυτά που βρίσκει κανείς παντού στον κόσμο και που ξεχνάει αμέσως μόλις τα εγκαταλείψει.

Η κυρία που μας εξυπηρετούσε παραπονέθηκε:
- Δεν θα μπορούσαν να το δώσουν τουλάχιστον στην νομαρχία, κι εκείνη να το διαθέσει σε ντόπιους; Να ενισχυθεί η τοπική οικονομια, να προωθήσουμε τα προϊόντα μας;




Εγώ μηχανικός δεν είμαι. Αναρωτιέμαι όμως, ήταν πραγματικά αναγκαία αυτή η κατεδάφιση; Ο δρόμος μοιάζει να έχει αρκετό περιθώριο να φαρδύνει κατά τρεις ή τέσσερις λωρίδες, χωρίς να χρειαστεί να φύγει το κτίριο. Θα μίκραινε ο χώρος στάθμευσης, αυτό όμως θα μπορούσε πιστεύω να λυθεί. Από την άλλη πλευρά του δρόμου το έδαφος είναι σχετικά επίπεδο και θα μπορούσε να επεκταθεί και προς τα εκεί ο δρόμος, χωρίς να ενοχλήσει το μαγαζί. Ούτε υπάρχει εκεί κάποια απότομη στροφή που να πρέπει οπωσδήποτε να καταργηθεί για λόγους ασφαλείας.

Υποθέτω ότι κάποιοι σχεδίασαν τον δρόμο στα χαρτιά, βασισμένοι σε χάρτες, χωρίς να επισκεφθούν την περιοχή. Αλλά κι αν έκαναν μια σύντομη επίσκεψη, αμφιβάλλω ότι θα μπόρεσαν να σχηματίσουν σαφή εικόνα για τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής από όπου περνάει ο δρόμος - η διαπλάτυνση θα λάβει χώρα σε μια έκταση αρκετών χιλιομέτρων. Εννοείται πως γνώριζαν την ύπαρξη του καταστήματος - σίγουρα θα είχαν πληροφορίες τόσο γι' αυτό όσο και για όλα τα άλλα κτίρια που βρίσκονται κοντά στον δρόμο. Οι πληροφορίες όμως θα ήταν τεχνικές και άψυχες - τόσα τετραγωνικά μέτρα, τόση παλαιότητα, τόσα ευρώ αποζημίωση.

Πώς όμως αποζημιώνεται η προσωπική εργασία και το μεράκι; Πώς αποζημιώνεται η απόλαυση της φιλοξενίας σε έναν ζεστό και φιλικό χώρο; Πώς αποζημιώνεται το νοιάξιμο, ο πολιτισμός, η ομορφιά;


Οι ιδιοκτήτες του "Οίκοθεν" σκοπεύουν να προσπαθήσουν να βρουν κάποιον χώρο κοντά στον δρόμο, με εύκολη είσοδο και έξοδο, και να επαναλάβουν το εγχείρημά τους. Τους εύχομαι καλη επιτυχία.


Περισσότερες φωτογραφίες στο picassa web album "Oikothen"